Το να δημιουργείς είναι να σκέφτεσαι πιο έντονα. Ρεβερντί Π.

Τετάρτη, 14 Ιανουαρίου 2015

Κωνσταντίνος Καβάφης «Θερμοπύλες»






http://2stav-glossa.blogspot.gr/2011/10/blog-post_5111.html 
(http://www.snhell.gr/) και να ανατρέξουν στα σχετικά με τον ποιητή Κ. Π. Καβάφη
 (βιογραφία:http://www.snhell.gr/archive/bio.asp?id=1

ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ
Ιδιότροπη είπαν τη γλώσσα του Καβάφη· για κακοπροφερμένη
δημοτική μίλησαν άλλοι… «Ανάγλυφα θεωρούνται όσα ποιήματα εξέχουν πάνω στο συμπαγές και αδιαπέραστο μάρμαρο της γλώσσας, δίνοντας την αίσθηση πως αποτελούν προβολές της.», έλεγε ο Δ.Μαρωνίτης και σ’ αυτά νομίζουμε πως δικαιωματικά ανήκουν τα ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη.
Η αλήθεια όμως βρίσκεται στο ότι η γλώσσα του Καβάφη είναι προϊόν σύνθεσης, προϊόν συνειδητής επιλογής.
Συγκεκριμένα θα συνοψίζαμε τα χαρακτηριστικά της γλώσσας και
της μορφής των ποιημάτων του στα εξής:

- ιδιότυπη γλώσσα, μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής, με ιδιωματικά στοιχεία της Κωνσταντινούπολης και της Αλεξάνδρειας. (Ας μη ξεχνάμε βέβαια και τη επιρροή της γλώσσας του απο τις ξένες γλώσσες της παιδείας του, τα Αγγλικά και τα Γαλλικά)

-εξαιρετικά λιτός λόγος, με ελάχιστα επίθετα (όσα υπάρχουν έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία, δεν είναι ποτέ συμβατικά, κοσμητικά επίθετα)

- ουδέτερη γλώσσα, σχεδόν πεζολογική, μακριά από τις ποιητικές συμβάσεις της εποχής.

- ιαμβικός ρυθμός αλλά τόσο επεξεργασμένος που συχνά είναι δύσκολο να διακριθεί

- σχεδόν ολοκληρωτική απουσία oμοιοκαταληξίας

- ιδιαίτερη σημασία στα σημεία στίξης: παίζουν ρόλο για το νόημα (π.χ. ειρωνεία) ή λειτουργούν ως οδηγίες απαγγελίας (πχ χαμήλωμα του τόνου της φωνής στις παρενθέσεις).
Η Μαργαρίτα Δαλμάτη είπε:«Στη γλώσσα του Καβάφη δεν υπάρχει ούτε μία λέξη πλαστή, με
ψεύτικη λάμψη, με ξένα στολίδια. Γιατί εκείνος γνωρίζει τη μοναδική
αλήθεια: πως γλωσσοπλάστης μπορεί να είναι μονάχα ο λαός, όχι ο ποιητής. Μόνον εκείνο που περνά στο στόμα του λαού καθιερώνεται
γλωσσικά. Κάθε μεταβολή στη γλώσσα βγαίνει πάντα από μια ανάγκη, έχει λογική και συνέπεια.
Τίποτα το αυθαίρετο δεν υπάρχει στην πορεία της γλώσσας ενός λαού. Ο
ποιητής έρχεται και αξιοποιεί το γλωσσικό θησαυρό όπως έχει 
διαμορφωθεί στο στόμα του λαού. Ο Καβάφης τα γνωρίζει αυτά, γι’ αυτό θα χρησιμοποιήσει λέξεις πραγματικά ωραίες και μουσικές, όπως 
“φεγγερό” στις “Επιθυμίες”, “καταφρόνια” στο “Ένας Γέρος”,
“καταφορά”, “χωρίς περίσκεψιν χωρίς αιδώ”, στους “Τρώες”.»Η
γλώσσα είναι ζωντανή που σημαίνει πως βρίσκεται σε αδιάκοπο 
ανασχηματισμό. Μια λέξη μπορεί να ζήσει χιλιάδες χρόνια, μπορεί ν’
αλλάξει, και να εξακολουθήσει τη ζωή της έτσι παραλλαγμένη, μπορεί 
ακόμα να πεθάνει, να πάψει να ζει. Οι λέξεις όμως δεν πεθαίνουν ποτέ
από βίαιο θάνατο, πεθαίνουν πάντα φυσιολογικά. Αλλά από τη στιγμή που
μια λέξη πάψει να μιλιέται, ως τη στιγμή που θα πάψει να ζει,
μεσολαβεί ένα διάστημα, μικρό ή μεγάλο. Στο διάστημα αυτό, η λέξη
έχει πέσει σε λήθαργο περιμένοντας το θάνατο ή το θαύμα. Εδώ ακριβώς
είναι το μυστικό του Καβάφη: καμιά από τις λέξεις που μεταχειρίζεται δεν
είναι νεκρή [...]. »Υπάρχει συνέπεια στη γλώσσα του Καβάφη και
ομοιογένεια στην ιδιοτυπία της. Θα ήταν παράλογο να ζητάμε
ομοιομορφία αφού καλύπτει τόσο μεγάλο διάστημα στο χρόνο η ποίηση
αυτή. Μέσα σ’ άλλα πολύτιμα μαθήματα που μας έχει δώσει με το
έργο του ο Καβάφης, είναι και ο σεβασμός στη γλώσσα μας.
Που μας χρειάζεται περισσότερο από κάθε άλλη εποχή σήμερα, που από
παντού ακούμε με βαρβαρισμούς δεινούς τα ελληνικά».





Ο Καβάφης αξιοποιώντας το ιστορικό γεγονός της μάχης των Θερμοπυλών, (της μάχης ανάμεσα στους Έλληνες και τον πολυάριθμο στρατό του Ξέρξη Α΄, τον Αύγουστο του 480 π.Χ., κατά την οποία οι Σπαρτιάτες έδειξαν υπέρτατη γενναιότητα με τη θυσία τους),
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL105/229/1693,5426/
συνθέτει ένα ποίημα για να επαινέσει όσους θέτουν στη ζωή τους «Θερμοπύλες», όσους θέτουν δηλαδή κάποιον σημαντικό για εκείνους σκοπό και τον υπερασπίζονται μέχρι τέλους.



Κωνσταντίνος Καβάφης «Θερμοπύλες»
 http://www.snhell.gr/lections/content.asp?id=152&author_id=60&page=anthology

Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των
ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.
Ποτέ από το χρέος μη κινούντες
δίκαιοι κ’ ίσιοι σ’ όλες των τες πράξεις,
αλλά με λύπη κιόλας κ’ ευσπλαχνία
γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν
είναι πτωχοί, πάλ’ εις μικρόν γενναίοι,
πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε
πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,
πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους.

Και περισσότερη τιμή τούς πρέπει
όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)
πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,
κ’ οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε.

 

Το χειρόγραφο





Music composed by Efi Ioannoy/Έφη Ιωάννου and Anastasia Kokkinoy/Αναστασία Κόκκινου for a small orchestra (Flute, 2 Violins, Cello, Guitar, Santuri, Percussion and Choir) taking the words from the inscription by Simonedes/Σιμωνίδη and two poems entitled Θερμοπύλες/Thermopylae. By K. Kavafis/Κ. Καβάφη and N. Kazantzakis/Ν. Καζαντζάκη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου